Rochtain oscailte ar shonraí agus ar litríocht eolaíoch agus measúnú ar thaighde trí mhéadracht

Maidir leis an Tuarascáil seo

Cuireann teicneolaíochtaí digiteacha nua agus cumarsáid uileláithreach deiseanna gan fasach ar fáil don eolaíocht bunaithe ar phróisis oscailte. Meicníocht chumhachtach is ea rochtain oscailte ar an litríocht eolaíoch agus ar shonraí agus bogearraí gaolmhara chun eolas a chruthú agus a bhailíochtú, agus chun tacú le forbairt na heolaíochta mar leas an phobail seachas mar ghníomhaíocht a dhéantar taobh thiar de dhoirse dúnta. Tá sé ag teacht le Prionsabal Uilíoch na hEolaíochta (Reacht 5 den Chomhairle Idirnáisiúnta Eolaíochta), a éilíonn “saoirse cumarsáide d’eolaithe, chomh maith le rochtain chothrom ar shonraí, faisnéis agus acmhainní eile le haghaidh taighde”. Áiríonn an Dearbhú Uilechoiteann um Chearta an Duine freisin mar bhunphrionsabal an ceart chun páirt a ghlacadh i bhforbairt eolaíoch agus ar na tairbhí a bhaineann leis.

Dhírigh go leor den phlé go dtí seo ar rochtain oscailte ar eacnamaíocht na foilsitheoireachta irisí eolaíochta traidisiúnta, ach táimid ag bogadh go tapa isteach i ré nua ina mbeidh go leor meicníochtaí scaipthe d’aschuir an taighde eolaíoch, agus rochtain uilíoch ar na haschuir sin. is féidir a bhaint amach. Cruthaíonn an t-aistriú go dtí an ré nua seo dúshláin agus deiseanna araon.
De réir a chéile, bíonn na daoine a bhfuil baint acu le riar an taighde ag brath ar mhéadracht atá deartha chun measúnú a dhéanamh ar thábhacht agus ar thionchar an taighde mar áis mheastóireachta, agus is ar aschuir foilseacháin in irisí eolaíocha traidisiúnta a dhírítear go mór. Bíonn tionchar ag na méadrachtaí seo ar iompar na dtaighdeoirí, ar nós a rogha irisleabhar, agus iad ag iarraidh a bhfeidhmíocht a uasmhéadú de réir na méadrachta a úsáidtear. Féadfaidh siad rannchuidiú le praghsanna arda irisleabhair a choinneáil, dianiomaíocht a chur chun cinn seachas oscailteacht agus comhroinnt, agus ní aithníonn siad rannchuidithe taighde amhail táirgeadh tacar sonraí, bogearraí, cód, blaganna, vicí agus fóraim.

Molann an Chomhairle Idirnáisiúnta Eolaíochta na spriocanna seo a leanas maidir le rochtain oscailte. Ba cheart go mbeadh an taifead eolaíoch:

• saor ó bhacainní airgeadais ar thaighdeoir ar bith cur leis;
• saor ó bhacainní airgeadais ar aon úsáideoir rochtain a fháil láithreach ar fhoilsiú;
• curtha ar fáil gan srian ar athúsáid chun críche ar bith, faoi réir sannadh cuí;
• dearbhaithe cáilíochta agus foilsithe go tráthúil; agus
• curtha i gcartlann agus curtha ar fáil go buan.

Baineann na spriocanna seo le foilseacháin taighde piarmheasúnaithe, leis na sonraí ar a bhfuil torthaí agus conclúidí an taighde seo bunaithe, agus le haon bhogearraí nó cód a úsáidtear le linn an taighde.

Ba cheart go gcabhródh méadracht a úsáidtear mar chabhair le meastóireacht a dhéanamh ar thaighde agus ar thaighdeoirí rochtain oscailte agus eolaíocht oscailte a chur chun cinn, agus ba cheart go mbeadh baint iomlán ag an bpobal eolaíoch lena ndearadh.